Blockchain teknolojisinin kullanım alanları her geçen gün genişliyor. İlk olarak dijital para transferleriyle hayatımıza giren bu teknoloji; zaman içerisinde akıllı sözleşmeler, merkeziyetsiz finans (DeFi), NFT’ler ve merkeziyetsiz fiziksel altyapı ağları gibi birçok farklı alana yayıldı.
Peki bir işlemcinin temel yapı taşlarını blockchain üzerine taşıyıp, kullanıcıların zincir üzerinde kendi dijital devrelerini oluşturmasını sağlamak mümkün mü?
BNB Chain üzerinde geliştirilen TapeOut Protocol, tam olarak bunu deneyen oldukça sıra dışı ve aşırı deneysel bir proje.
Henüz Alpha aşamasında bulunan TapeOut, geleneksel bilgisayar mimarisindeki temel mantık elemanlarını tokenlaştırarak kullanıcıların bunlarla devreler oluşturmasına ve ortaya çıkan devreleri blockchain üzerinde kalıcı varlıklara dönüştürmesine olanak sağlıyor.
TapeOut Protocol Nedir?
TapeOut Protocol, 16 yaşındaki geliştirici Blonskr tarafından geliştirilen deneysel bir on-chain donanım altyapısıdır.
Projenin temel fikri, bilgisayarların çalışma mantığını oluşturan en küçük yapı taşlarından bazılarını blockchain üzerinde temsil etmek.
TapeOut bunu iki temel yapı üzerinden gerçekleştiriyor:
NAND: Girdi alan ve NAND (NOT AND) mantıksal işlemini gerçekleştiren yapı.
LATCH: Tek bitlik bilgiyi saklayabilen temel hafıza elemanı.
TapeOut içerisinde bu yapılar ERC-1155 tokenları olarak temsil ediliyor.
Buradaki önemli nokta ise yeterli sayıda NAND kapısı kullanılarak diğer mantık kapıları ve daha karmaşık dijital devreler oluşturulabiliyor olması.
LATCH’in eklenmesi ise sisteme durum saklama, yani hafıza özelliği kazandırıyor.
Dolayısıyla bu iki temel parçanın farklı kombinasyonları kullanılarak basit toplama devrelerinden çok daha karmaşık hesaplama sistemlerine kadar çeşitli yapılar oluşturulabiliyor.
Kendi İşlemcinizi Oluşturmak
TapeOut üzerinde kullanıcılar kendi ERC-721 tabanlı işlemcilerini oluşturabiliyor.
İşlemci oluşturulurken içerisinde kullanılabilecek transistor miktarı ve bu transistorların mint fiyatı geliştirici tarafından belirleniyor.
Bu durum yalnızca teknik bir deney oluşturmakla kalmıyor, aynı zamanda işlemci tasarlayan kişiler için zincir üzerinde küçük bir ekonomik model meydana getiriyor.
Başka kullanıcılar oluşturduğunuz işlemciden transistor mint ettiğinde elde edilen gelir cüzdanınıza aktarılabiliyor. Bu da geliştiriciler için ek gelir anlamına geliyor.
Canvas Üzerinde Devre Tasarlamak
TapeOut’un en dikkat çekici özelliklerinden biri görsel devre editörü.
Kullanıcıların doğrudan Solidity kodu yazması gerekmiyor.
Platformdaki Canvas arayüzünde NAND ve LATCH bileşenleri sürükle-bırak yöntemiyle yerleştirilebiliyor ve bu bileşenler birbirlerine kablolarla bağlanabiliyor.
Devrenin tasarımı ve simülasyonu tarayıcı üzerinde gerçekleştirildiği için kullanıcı istediği kadar farklı kombinasyonu deneyebiliyor.
Bu aşama blockchain üzerinde gerçekleşmediğinden her değişiklik için gas ücreti ödenmesi gerekmiyor.
Asıl blockchain işlemi, tasarım tamamlandıktan sonra gerçekleşiyor.
Tape-Out: Devreyi Blockchain’e Taşımak
Elektronik dünyasında “tape-out”, bir çip tasarımının üretime gönderilmeden önce tamamlandığı son aşamayı ifade eder.
TapeOut Protocol de bu kavramı blockchain dünyasına uyarlıyor.
Kullanıcı devresini tamamladıktan sonra Tape-Out işlemini gerçekleştiriyor.
Bu işlem sırasında devrede kullanılan transistor tokenları yakılıyor ve oluşturulan devre ERC-721 NFT olarak blockchain üzerine kaydediliyor.
Böylece ortaya çıkan NFT yalnızca bir görsel veya koleksiyon ürünü olmuyor.
NFT, belirli girdiler aldığında belirli çıktılar üretebilen bir devreyi temsil ediyor.
Bu açıdan TapeOut’taki NFT yaklaşımı klasik NFT kullanımından oldukça farklı. Burada NFT’nin temsil ettiği şey bir resim değil, çalıştırılabilir bir hesaplama yapısı. Bu da NFT’lere yeni bir boyut kazandırıyor.
Devrelerden Yeni Devreler Oluşturmak
Sistemin ilginç taraflarından biri de oluşturulan devrelerin yeniden kullanılabilmesi.
Tamamlanmış devreler başka devrelerin içerisinde bileşen olarak kullanılabiliyor.
Bu durum yazılım geliştirmedeki modüler yapıya benzetilebilir.
Nasıl ki bir geliştirici daha önce yazılmış bir kütüphaneyi kendi uygulamasında kullanabiliyorsa, TapeOut üzerinde oluşturulmuş bir devre de daha büyük bir devrenin parçası haline gelebiliyor.
Teorik olarak bu yaklaşım giderek daha karmaşık sistemlerin oluşturulmasının önünü açabilir.
Bir Devre İçin Kaç Transistor Gerekiyor?
TapeOut üzerinde oluşturulan bazı örnek yapılar sistemin nasıl ölçeklendiğini anlamayı kolaylaştırıyor.
Örneğin:
- 5 transistor: Half Adder
- 9 transistor: Full Adder
- 36 transistor: 4-bit Adder
- 100 transistor: 7-segment decoder
Half Adder ve Full Adder gibi yapılar bilgisayarların gerçekleştirdiği en temel aritmetik işlemlerin yapı taşları arasında bulunuyor.
Devre büyüdükçe yapılabilecek hesaplamaların karmaşıklığı da artıyor.
Platform üzerinde SHA-256 hesaplamaları, basit CPU tasarımları ve hatta Bitcoin madenciliği mantığını zincir üzerinde modelleyen deneysel devreler oluşturulmuş durumda.
Bu nedenle TapeOut’u yalnızca bir NFT projesi olarak değerlendirmek projenin asıl deneyini gözden kaçırmamıza neden olabilir.
Asıl soru şu:
Blockchain üzerinde birbirleriyle birleştirilebilen programlanabilir donanım parçalarından açık bir hesaplama ekosistemi oluşturulabilir mi?
TapeOut Ekonomisi
TapeOut’un bir diğer ilginç tarafı oluşturduğu ekonomik model.
Bir kullanıcı işlemci oluşturduğunda, diğer kullanıcıların bu işlemciden transistor üretmesi için bir mint fiyatı belirleyebiliyor.
Bu mintlerden elde edilen gelir işlemci sahibine aktarılıyor.
Böylece sistemde üç farklı katman ortaya çıkıyor:
Transistorlar → Devreler → Daha karmaşık sistemler
Her katman bir sonraki yapının bileşeni olarak kullanılabiliyor.
Eğer bu model yeterince büyürse teorik olarak geliştiricilerin birbirlerinin devrelerini kullanarak daha karmaşık sistemler oluşturduğu zincir üstü bir donanım pazarı ortaya çıkabilir.
Proje Şu Anda Hangi Aşamada?
TapeOut Protocol halen Alpha aşamasında olan deneysel bir proje.
Platform üzerinde yüzlerce farklı işlemci oluşturulmuş durumda ve Genesis CPU, Behemoth ve TapeOut gibi çeşitli işlemci tasarımları bulunuyor.
Projenin yol haritasındaki dikkat çekici geliştirmelerden biri ise NFT marketplace.
Marketplace’in devreye girmesiyle oluşturulan Devre NFT’lerinin kullanıcılar arasında alınıp satılabilmesi hedefleniyor.
Bunun yanında geliştiriciler gelecekte bazı Devre NFT’lerinin “mining machine” olarak kullanılabileceği sistemler üzerinde de çalışıyor.
Neden İlginç?
TapeOut’un bugün büyük ölçekli gerçek dünya işlemcilerinin alternatifi olduğunu söylemek doğru olmaz.
Blockchain üzerinde hesaplama yapmak geleneksel donanıma kıyasla son derece maliyetli ve sınırlıdır.
Ancak TapeOut’un ilginç tarafı zaten mevcut CPU üretim yöntemleriyle rekabet etmek değil.
Proje daha temel bir fikri test ediyor:
Bir dijital devrenin bileşenleri, çalışma mantığı, sahipliği ve ekonomisi tamamen blockchain üzerinde oluşturulabilir mi?
NFT’lerin yalnızca görsel varlıklar olmaktan çıkıp çalıştırılabilir yapılara dönüşmesi; devrelerin başka devrelerin içerisinde kullanılabilmesi ve bunların açık bir piyasa içerisinde ekonomik değer kazanabilmesi TapeOut’u takip edilmeye değer deneysel projelerden biri haline getiriyor.
Başarılı olup olmayacağını söylemek için henüz oldukça erken.
Fakat blockchain dünyasının en ilginç taraflarından biri de tam olarak burada ortaya çıkıyor: Bazen bugün gereksiz derecede deneysel görünen fikirler, birkaç yıl sonra tamamen farklı kullanım alanlarının temelini oluşturabiliyor.
TapeOut da şu anda bu deneylerden biri.
Web sitesi: tapeout.net
Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir. TapeOut Protocol erken aşamada ve deneysel bir projedir. Protokolle etkileşime geçmeden önce akıllı sözleşme riskleri dahil olmak üzere kendi araştırmanızı yapmanız önerilir.
